– J. R. R. Tolkien

Heb je het gevoel dat je in een Burn-out terecht aan het komen bent en dat je eigenlijk van voren niet meer weet wat je van achteren aan het doen bent? Niet getreurd, het einde is nabij!
Na zoveel spreekwoorden is het hoog tijd voor een praktische oplossing! Want uiteindelijk is een burnout deels het einde van een tijdperk (als het goed is) maar ook het begin van iets anders.
Als je er vanuit gaat dat je lichaam je vertelt wat goed en minder goed voor je is dan is je burnout een duidelijk signaal dat wat je aan het doen bent niet goed voor je is! Je bent het stadium
van irritatie en frustratie als signaal dat je over je grenzen gaat al voorbij en bent nu hard op weg om heel erg verdrietig te worden omdat je jezelf aan het kwijtraken bent*

En dat is precies het gevoel dat mensen met een burn out krijgen: het gevoel dat je de weg kwijt bent. Maar eigenlijk gebeurt er precies wat er moet gebeuren: je lichaam geeft aan dat het
genoeg is geweest en dat je moet stoppen met wat niet goed voor je is. Oke, maar dan? Want wat past wel bij je? Als je jarenlang over je eigen grens bent gegaan en maar door en door bent gegaan, dan werkt je gevoel niet meer goed en merk je ook niet goed waar je wel blij van wordt (het signaal dat iets bij je past en goed voor je is).

Samengevat: je ervaart teveel stress doordat je teveel doet wat niet goed voor je is en te weinig ontspanning en geluk doordat je te weinig doet wat goed voor je is. Tijd om de bezem door je leven te halen! Maak eens een lijst met alles wat je niet meer wilt doen en een lijst met alles wat je graag (meer) wilt doen. Als de lijst met dingen die je niet meer wilt doen veel langer is dan de lijst met de dingen die je (meer) wilt doen, doe je iets niet goed. En is het logisch dat je richting een burn out gaat! Je bent aan het dwalen!

Maar je bent niet verloren: je gevoelsysteem dat aangeeft dat je dingen doet die bij je passen en die goed voor je zijn zit er nog gewoon. Je moet het hoogstens even opnieuw opstarten. Dus ga op zoek naar de dingen waar je blij van wordt (of werd), ga nieuwe dingen uitproberen!

En weet je niet waar je moet beginnen? Kijk op internet naar ‘hobby’s’ of vraag de mensen in je omgeving naar ideeën.
Mocht je je toch ‘lost’ voelen: dan is de lijst met dingen die je doet die niet goed voor je zijn te lang. Het kan tijd zijn voor een rigoureuze keuze. Mocht je daar niet uitkomen, omdat je
bijvoorbeeld rondjes blijft draaien in je hoofd, vraag dan hulp. Aan een partner, vriend of collega en maak anders gebruik van een goede coach of psycholoog.
Wacht niet langer: het is niet nodig. Je weet dat wat je doet niet goed voor je is. Dus ga iets anders doen! Veel succes. En als ik/we je daar bij kunnen helpen horen we het graag!

* Joke Bruggenkamp is auteur van het boek ‘Gevoel is heel logisch, als je weet hoe het werkt’.

Als ik mensen in coachingsgesprekken vraag wat hen het meeste energie kost, krijg ik negen van de tien keer als antwoord: ‘Het trekken aan mensen die niet willen veranderen’ of anders geformuleerd: het trekken aan een dood paard. Logisch dat dat energie kost, een paard is namelijk hartstikke zwaar!

Uiteraard is het niet netjes om je patiënten/cliënten, (of  je collega’s of partner) te beschrijven als een dood paard, maar net als bij andere spreekwoorden gaat het hier om het gevoel dat wordt opgeroepen. Net als dat je bij een juk op je schouders, een dolk in je hart of een brok in je keel niet echt iets in of op je lichaam hebt. Dus laten we de beeldspraak even aanhouden:

Wat zijn ‘dode paarden’ in dit verband eigenlijk?

Vaak kan dat van alles zijn: een collega die vasthoudt aan zijn eigen werkwijze, je klanten, cliënten of patiënten die je goede adviezen negeren en maar vast blijven houden aan hun bezwaren. Of je partner die vooral komt met bezwaren tegen jouw, uiteraard gewéldig leuke plannen. De meest vervelende ‘dode paarden’ zijn vaak de mensen die niet zozeer iets anders willen, maar vooral níét willen wat jij wilt.

Hoe komt het nou dat mensen niet gewoon gezellig meedoen? Waarschijnlijk heb jij zelf het idee dat wat jij voorstelt of uitlegt volstrekt helder en logisch is. Zo moeilijk is het niet toch? Gewoon doen wat je voorstelt: jij weet waar je het over hebt en jouw oplossing of idee werkt gegarandeerd. Beter wordt het toch niet. Dus waarom nu zo moeilijk doen???

Vrijwel altijd komt dat niet doordat mensen jou niet begrijpen, maar omdat mensen het idee hebben dat jij hen niet begrijpt. En zolang je hen niet begrijpt verzetten ze zich tegen het aannemen van wat jij denkt.

In de Transactionele Analyse gebruiken ze een mooi model: Het Ouder-Volwassene-Kind model. In de Transactionele Analyse wordt het model verder uitgewerkt, maar deze simpele aangepaste versie maakt duidelijk hoe mensen elkaar kunnen beïnvloeden. Het  is gebaseerd op de verdeling van verantwoordelijkheid.

De drie rollen werken als volgt op elkaar in:

Copyright Psychologenpraktijk Flonker

Als je je verantwoordelijk voelt voor jezelf én voor de ander zit je in de ouderrol. Je kunt dingen overnemen van de ander, je zorgen maken, de controle willen houden enzovoorts. Al het gedrag waarbij je zowel voor jezelf als voor de ander denkt of handelt valt hieronder.

Als je je alleen verantwoordelijk voelt voor jezelf, zit je in de volwassene rol. Het gaat hier om wat jij graag wilt en wat jij belangrijk vindt. Dit klinkt vrij egoïstisch, maar deze rol is heel erg belangrijk. In een relatie met anderen is het belangrijk om aan te kunnen geven wat jij wilt en belangrijk vindt. Door beide dit aan te geven, kun je vervolgens kijken naar een oplossing die voor beiden werkt.

Maar het kan ook zijn dat je geen verantwoordelijkheid ervaart, dat je het gevoel hebt dat de ander bepaalt en dat je daar niks tegenin kunt brengen. Of dat je onrecht wordt aangedaan en je je machteloos, niet gezien of niet belangrijk voelt. Dan zit je in je kindrol. Als je snel in deze rol schiet en je snel het gevoel hebt dat wat je zegt niet belangrijk is, is er meestal sprake van een overlevingspatroon. Mensen raken je dan op een emotionele blauwe plek. Bijvoorbeeld op het gevoel dat je niet goed genoeg bent of dat je lastig bent.

Omdat dit zo’n vervelend gevoel is, reageert je lichaam met een verdedigingsstrategie. Het kan zijn dat je jezelf groter maakt dan hoe je je voelt en stelling gaat nemen. Hierin kun je de overlevingsstand ‘Fight’ herkennen uit het rijtje Fight/Flight/Freeze & Faint. Door je groter te maken kom je in de ouderrol: je zult de ander eens even duidelijk uitleggen dat het zo niet werkt! Je wilt de situatie naar je hand zetten om zo weer een veilige situatie te krijgen en je niet meer zo vervelend te voelen.

Je ziet dit patroon bijvoorbeeld bij kibbelende echtparen: ‘Jij zou de vaatwasser uitruimen’, ‘Ja maar jij zou de was doen’, ‘Ja maar jij….’. Beide partners voelen zich niet gehoord (dat voelt naar) en proberen dat vervelende gevoel te overrulen door de aanval (ouderrol) te kiezen. Dit gekibbel kan de hele dag doorgaan, maar echt gelukkig word je er niet van!

Een andere optie als je in de kindrol zit en je aangevallen, niet begrepen of niet belangrijk voelt, is om je terug te trekken. Dat klinkt alsof je in de kindrol blijft zitten, maar hiermee bepaal je voor de ander dat hij geen invloed meer heeft. Je stapt uit de relatie.

Ook dit zie je in relaties: als één van beiden heel boos wordt of veel vraagt, kan de ander het gevoel krijgen dat hij onder druk komt te staan en het gevoel krijgen dat hij het niet kan. Om dat onmachtige en beklemmende gevoel te verminderen sluit hij (of zij uiteraard) zich af. Voor de andere persoon is dit heel erg frustrerend: hij kan zijn boodschap niet kwijt en voelt zich afgewezen of niet belangrijk. Deze persoon schiet dan uit de ouderrol (vragen stellend/eisend/bepalend) in de kinderrol (afgewezen, niet belangrijk). Om dit vervelende gevoel te hanteren zal hij nog meer zijn best doen om gehoord te worden en nog eisender/bepalender worden. Waardoor de ander zich weer in het nauw gedreven zal voelen, zich nog meer terug zal trekken (bepalend voor de relatie en dus in de ouderrol) en zo is de dubbele vicieuze cirkel rond.

Vaak werkt het op dit moment alleen maar om een time-out te nemen. Beiden te bedenken wat wil ik nu eigenlijk (volwassene rol) en dan opnieuw in gesprek te gaan.

Terugkomend op het dode paard:

Als mensen zich (passief) verzetten, zitten ze in de ouderrol (bepalend) omdat ze ergens in geraakt zijn (kindrol). Ze kunnen het gevoel hebben dat ze niet gehoord worden, dat ze niet belangrijk zijn, dat ze niet kunnen waarmaken wat je van ze vraagt en zij zich machteloos, klein of in de hoek gedrukt voelen.

Over het algemeen is het zo, dat hoe groter de pijn is in de kindrol, hoe sterker de reactie in de ouderrol. Dat betekent ook dat mensen die heel erg bepalend en controle zoekend zijn, vaak een onderliggend sterke kindrol voelen.

Het nadeel van steeds heen en weer gaan tussen de kind- en de ouderrol is dat het heel veel energie kost. En dat je in beide gevallen niet helemaal jezelf kunt zijn. Dat betekent dat het ook lastig is om ontspannen en blij te zijn. Het lijkt meer op overleven dan op leven. Je kunt er daarom vanuit gaan dat iemand die heel bepalend is of op slot schiet/zich terug trekt, het niet voor zijn lol doet, maar als reactie op zijn (of haar) omgeving. En die omgeving: dat ben jij in dit geval!

Dus je hebt invloed op een ander!

Je beste kans om een goed en constructief gesprek met de ander te hebben, is te zorgen dat je zelf in de volwassene rol gaat zitten.

Nu zul je misschien denken dat je in de volwassene rol zit. Dat kun je makkelijk testen: voel je je rustig? Kun je kijken naar de pijn van de ander en betrek je het niet op jezelf (dat de ander het je lastig maakt bijvoorbeeld)? Dan zit je in de volwassene rol.

Om iemand uit de ouderrol in de volwassenrol te krijgen is het belangrijk dat je hem of haar serieus neemt in zijn kindrol. Ga ervan uit dat er een belangrijke reden is dat iemand dwars gaat liggen, niet meer benaderbaar is of op slot schiet..

Verleg de focus van het dode paard naar het trekken

Stop met trekken, maar ga naast ‘het paard’ zitten om te kijken of er toch nog wat leven in zit. Kijk naar de wens om te veranderen: ‘waar leeft iemand van op’? Wanneer voel je contact? Iemand moet zich eerst gezien, gehoord en gesteund voelen. Of, zoals Stephen Covey het zegt: eerst begrijpen, dan begrepen worden.

Als de ander zich serieus genomen voelt, kan hij of zij de volwassene rol invullen en kun je het hebben over wat jullie beiden willen (of wat de doelen voor de hulpverlening zijn).

Overigens is het benoemen van wat je wel wilt en wat je belangrijk vindt een uitdaging op zich! Maar daarover een andere keer.

 

Vaak krijgen mensen het advies ‘Je moet het loslaten’. De meest gehanteerde strategie om dat te bereiken is vaak door er zoveel mogelijk niet aan te denken. helaas werkt dat net als een roze olifant: probeer maar eens om er níet aan te denken. Vrij lastig.

Wat veel effectiever is om er juist wél aan te denken: bekijk de roze olifant maar eens van alle kanten. Niet tegenop zien. Gewoon observeren. Heb je bijvoorbeeld een ex die je nog steeds bezig houdt? Of een vervelende baas die onder je huid zit? Ga er rustig voor zitten. Denk aan hem/haar en observeer wat er in je lichaam gebeurt. Niet bang zijn, het is maar gevoel. Observeer waar in je lichaam dit gevoel zit. Wees nieuwsgierig. Breng het in kaart: voelt het als druk, is het warm, ziet het er letterlijk uit als een knoop in je maag of een mes in je hart? Observeer. Als je het gevoel niet tegen houdt en het goed observeert, gaat het vanzelf weg!

En niet ineens ergens anders aan denken: als je merkt dat je afdwaalt: terug naar je roze olifant! Net zo lang totdat je de olifant helemaal goed in beeld hebt en hij/ zij geen reactie meer bij je oproept. Dán heb je het losgelaten.

Gevoel lost op als je het aandacht geeft. Niet zweverig, maar juist heel effectief!

Wat is jouw roze olifant? Ga er eens goed voor zitten en observeer. Laat het los, dan kun je ook rustig op vakantie!

Wil je meer info over gevoel (en het loslaten van gevoel in een praktische handleiding)?

Vraag via het menu het ebook: ‘Ik word gek van alles’, aan.